Çocukluk, merakla başlar. Bir oyuncağı defalarca sökmek, aynı soruyu tekrar tekrar sormak, saatlerce bir oyunla uğraşmak… Bazen de bir yaprağı incelemek ya da kimsenin fark etmediği küçük bir ayrıntıya takılmak…
Çocukların ilgisi çoğu zaman bu küçük anların içinde saklıdır.
Buckminster Fuller, Every Child Is Born a Genius başlıklı yazısında çocukların dünyayı keşfetmeye yönelik doğal merakına dikkat çeker. Çocukların bu merakını geliştirebilmeleri için yetişkinlerin beklentileri kadar çevrelerinde buldukları fırsatlar da önemlidir.
Çünkü çocuklarımızın ilgi alanlarını keşfetmek, yalnızca neyi sevdiklerini anlamak değildir. Aynı zamanda onların kendilerini tanımalarına, denemelerine ve kendi yollarını bulmalarına alan açmaktır.
Belki de asıl soru şudur:
Çocuğumuzun neyi sevdiğini gerçekten merak ediyor muyuz, yoksa onun neyi sevmesi gerektiğini mi düşünüyoruz?
İLGİ KENDİNİ NASIL GÖSTERİR?
İlgi çoğu zaman yüksek sesle ilan edilmez. Tekrar eden küçük davranışlarda kendini gösterir. Kendiliğinden döndüğü bir oyun, bir konuyu anlamak için sorduğu sorular, başarısız olduktan sonra yeniden denemek istemesi… Bunların her biri, çocuğun dünyasında nelerin anlamlı olduğuna dair ipuçları verebilir.
Ancak her çocuk ilgisini aynı şekilde göstermez. Kimi uzun süre aynı etkinliğe odaklanır, kimi farklı alanları deneyerek keşfeder. Kimi sorular sorar, kimi önce izler, sonra harekete geçer.
Bu nedenle ilgiyi yalnızca dikkat süresiyle veya ısrarla ölçmek doğru değildir. Tek bir davranıştan kesin bir sonuca ulaşmak yerine, zaman içinde tekrar eden eğilimlere ve çocuğun deneyimlerinden aldığı keyfe dikkat etmek gerekir.
Çocuğu tanımak, davranışlarına hemen anlam yüklemek değil; onu zaman içinde dikkatle gözlemlemektir.
Maria Montessori'nin eğitim yaklaşımında da gözlem, çocuğun ihtiyaçlarını ve gelişimini anlamanın temel araçlarından biridir. Yetişkinin her an müdahale etmesi yerine çocuğun neye yöneldiğini fark etmesi, ona uygun öğrenme ortamları sunabilmesinin ilk adımıdır.
İLGİ VE YETENEK AYNI ŞEY Mİ?
Bir çocuk bir şeyi çok sevebilir ama o alanda henüz gelişmiş bir beceriye sahip olmayabilir. Bir başka çocuk ise başlangıçta zorlandığı bir alanda, deneyim kazandıkça büyük ilerleme gösterebilir.
İlgi, çocuğun neye yöneldiğini; yetenek, belirli bir alandaki öğrenme ve performans potansiyelini; beceri ise deneyim ve uygulamayla geliştirdiği yapabilme kapasitesini anlamamıza yardımcı olur. Bu üçü birbiriyle ilişkilidir ama aynı şey değildir.
Bir çocuğun müziğe ilgi duyması, ritimleri kolayca yakalaması ve zamanla bir enstrümanı çalmayı öğrenmesi, farklı ama birbiriyle bağlantılı süreçlerdir.
Yetenek bazen yeni bir beceriyi hızlı öğrenmekte, bazen farklı çözümler üretmekte, bazen de zaman içinde gösterilen ilerlemede kendini belli eder. Ancak bir işi kolayca yapmak tek başına yetenek göstergesi olmadığı gibi, zorlanmak da o alanda gelişemeyeceği anlamına gelmez.
Bu noktada ebeveynin görevi, çocuğuna erken yaşta bir etiket koymak değil; ilgisini fark ettiği alanlarda deneyim kazanabileceği fırsatlar sunmaktır çünkü amaç, çocuğun gelecekte ne olacağını belirlemek değil, bugün kendini keşfetmesine yardımcı olmaktır.
EBEVEYN BU SÜRECİN NERESİNDE?
Çocuğun ilgisini fark etmek, büyük adımlardan çok günlük yaşamın içindeki küçük anlara dikkat etmeyi gerektirir. Bazen birlikte geçirilen sakin bir zaman, bazen bir soru, bazen de çocuğun kendi kendine geliştirdiği bir oyun bize çok şey anlatabilir.
Çocuğun seçimlerine alan açmak, farklı deneyimler sunmak ve onu dinlemek bu sürecin önemli parçalarıdır. Çocuğunuz bir şey anlatırken hemen düzeltmek, çözüm önermek ya da onu daha faydalı olduğunu düşündüğünüz bir etkinliğe yönlendirmek yerine önce dinlemeyi deneyin.
“Bunu nasıl düşündün?”
“En çok hangi kısmı hoşuna gitti?”
“Başka nasıl deneyebiliriz?”
Bu tür sorular, çocuğun yalnızca ilgisini değil, kendi düşüncelerini ve tercihlerini de fark etmesine yardımcı olur.
Alison Gopnik, The Gardener and the Carpenter adlı kitabında ebeveynliği, çocuğu önceden tasarlanmış bir sonuca göre şekillendirmekten çok gelişebileceği koşulları hazırlamak üzerinden ele alır.
Bu yaklaşım, ebeveynin rolünü yeniden düşünmemizi sağlar. Çocuğun geleceğini belirlemek bizim elimizde değildir; ancak onun kendini güvende hissedebileceği, deneyebileceği ve öğrenebileceği bir ortam oluşturabiliriz.
Bir alana ilgi duyduğunu fark ettiğinizde hemen kursa yazdırmak veya yoğun bir program oluşturmak zorunda değilsiniz. Bir enstrümanı denemek, birlikte basit bir deney yapmak ya da yeni bir spor etkinliğine katılmak iyi bir başlangıç olabilir.
Çocuğun devam etmek istememesi de bu sürecin doğal bir parçasıdır. Her deneme kalıcı bir ilgiye dönüşmek zorunda değildir. Burada önemli olan, çocuğun ilgisini desteklerken kendi beklentilerimizi de fark edebilmektir.
“Bu gerçekten onun isteği mi, yoksa benim onun için istediğim şey mi?”
GÖZLEM NEREDE ZORLAŞIR?
Çocuğu tanıma sürecinde en kolay düşülen yanılgılardan biri, gördüğümüz her davranışa bir anlam yüklemektir. Sürekli soru soran bir çocuğun bilim insanı, resim yapmayı seven bir çocuğun sanatçı olacağını düşünmek cazip gelebilir. Oysa çocukluk, gelecekteki başarının kesin işaretlerini arayacağımız bir dönem değildir.
Bir çocuğun bugün ilgi duyduğu alan yarın değişebilir. Bazı becerileri ancak uygun fırsatlarla karşılaştığında görünür hâle gelebilir. Bu nedenle çocukları erken yaşta tanımlamak yerine, gelişmelerine ve yön değiştirmelerine izin vermek önemlidir.
Bir diğer yanılgı da potansiyeli desteklemeyi sürekli gelişim sağlamakla karıştırmaktır. Her boş zamanı bir etkinlikle doldurmak, her merakı bir kursa dönüştürmek veya her beceriyi ilerletmeye çalışmak, çocuğun oyun ve dinlenme alanını daraltabilir.
Oysa çocukların yalnızca öğrenmeye değil; hayal kurmaya, serbestçe oynamaya ve hiçbir hedef olmadan zaman geçirmeye de ihtiyaçları vardır.
Çocuğun potansiyelini desteklemek, her anını verimli hâle getirmek değil; gelişebileceği güvenli ve zengin bir ortam sunmaktır.
BUGÜN DENEYİN: MERAKINA ALAN AÇIN
Bugün çocuğunuzun ilgisini keşfetmek için büyük bir plan yapmanıza gerek yok.
🎨 Seçimi ona bırakın. Birlikte bir etkinlik yaparken nasıl bir yol izleyeceğine kendisinin karar vermesine izin verin. Hemen düzeltmek veya daha iyisini göstermek için acele etmeyin.
🌿 Onun dikkatini takip edin. Yürüyüş sırasında sizin fark etmediğiniz bir ayrıntıyı incelemek isteyebilir. Biraz durun ve neyin ilgisini çektiğini anlamaya çalışın.
💬 Deneyimini sorun. “Ne öğrendin?” yerine “En çok hangi kısmı hoşuna gitti?” diye sorun. Böylece yalnızca sonucu değil, deneyimin onun için ne ifade ettiğini de anlamaya çalışırsınız.
Bazen de hiçbir şey yapmayın. Çocuğunuzun kendi oyununu kurmasına, kendi sorusunun peşinden gitmesine ve bir şeyleri kendi hızında keşfetmesine izin verin çünkü merak, her zaman yetişkinin planladığı bir etkinlikle büyümez. Bazen ona alan açıldığında gelişir.
MERAKIN PEŞİNDEN GİTMEK
Çocuğumuzun gelecekte ne olacağını bilmek zorunda değiliz. Hangi alanda başarılı olacağını ya da bugün sevdiği şeyin yıllar sonra da hayatında yer alıp almayacağını önceden belirleyemeyiz. Ama bugün neyi merak ettiğini fark edebiliriz.
Bir soru, tekrar tekrar kurulan bir oyun, yarım kalan bir denemeden sonra gelen “Bir daha yapabilir miyim?” cümlesi… Bunlar çocuğun bize kendini anlatma biçimleridir.
Onları fark etmek, hemen bir sonuca ulaşmaya çalışmadan dinlemek ve çocuğa kendisi olabileceği bir alan sunmak, ona davranışlarımızla söyleyebileceğimiz en değerli cümlelerden biridir:
“Seni görüyorum. Seni tanımak istiyorum. Kendi yolunu bulurken yanındayım.”
Her çocuğun ilgisi kendi zamanında, kendi hızında filizlenir. Bizim görevimiz o filizi aceleyle büyütmeye çalışmak değil; ona ışık, alan ve güven sunabilmektir çünkü bazen bir çocuğun gelişimini destekleyen en önemli şey, ona ne yapacağını söylemek değil; kendi yolunu keşfedebileceğine inanmak ve bu yolculukta yanında yürümektir.
Her çocuğun kendi ışığını bulabildiği, merakının ve kendine özgü potansiyelinin değer gördüğü bir yolculuk dileğiyle…
~YENİ NESİL 2000 OKULLARI